Consignatie en bereikbaarheidsdiensten in de zorg
De kwalificatie van oproepdiensten als consignatie- of bereikbaarheidsdienst is in de zorgsector van groot belang, omdat dit directe gevolgen heeft voor de beloning van werknemers. Recent hebben kantonrechters van de rechtbank Overijssel (in een tussenvonnis) en rechtbank Rotterdam (in een eindvonnis) zich uitgesproken over de uitleg van de begrippen bereikbaarheidsdienst en consignatiedienst. De kantonrechters laten zich in beide kwesties niet leiden door de uitleg die de werkgever aan begrippen geeft, door daaraan een oproeppercentage te hangen, maar beoordelen aan de hand van de feitelijke invulling van de diensten.
De kern van het geschil
In deze kwesties stond de vraag centraal of bepaalde oproepdiensten van zorgpersoneel als consignatiedienst of als bereikbaarheidsdienst moesten worden aangemerkt. Dit onderscheid is relevant omdat voor bereikbaarheidsdiensten op grond van de cao Ziekenhuizen sinds 1 juli 2022 een hogere vergoeding geldt, dan voor consignatiediensten. Voor die datum werden bereikbaarheid, aanwezigheids- en consignatiediensten gelijk beloond. Werkgevers die de cao Ziekenhuizen toepassen, probeerden nadien via interne beleidsregels, zoals het hanteren van een oproeppercentage (bijvoorbeeld 30% of 50%), verduidelijking te scheppen bij de vraag onder welke omstandigheden sprake was van een consignatie- dan wel een bereikbaarheidsdienst.
Cao Ziekenhuizen
In geval van een bereikbaarheidsdienst is de werknemer verplicht om bereikbaar te zijn om zo spoedig mogelijk op oproep de bedongen arbeid te verrichten. Bij consignatiediensten dient de werknemer enkel bereikbaar te zijn om in geval van onvoorziene omstandigheden, zoals spoedgevallen en storingen, op oproep zo spoedig mogelijk op het werk te zijn.
Volgens de toelichting op de cao (vlg. r.o. 3.5. rechtbank Overijssel) verschillen de diensten op de volgende punten van elkaar, waarbij er sprake moet zijn van een samenloop van criteria:
- Bij een bereikbaarheidsdienst is vooraf al duidelijk dat er één of meer oproepen zullen volgen. Dit is bij een consignatiedienst niet het geval.
- Bij een bereikbaarheidsdienst is het opgeroepen worden een normaal onderdeel van de functie, in tegenstelling tot bij de consignatiedienst waarbij dat alleen plaatsvindt in noodgevallen.
- Bereikbaarheidsdiensten zijn uitsluitend van toepassing bij arbeid bestaande uit verpleging of verzorging, waaronder ook begrepen; begeleiding, de medische behandeling dan wel het medisch onderzoek van personen in verband met hun lichamelijke of geestelijke gesteldheid dan wel hun gevorderde leeftijd;
- Tot slot kent een bereikbaarheidsdienst ook afwijkende bepalingen voor wat betreft het maximaal aantal bereikbaarheidsdiensten en arbeidsduur.
Verduidelijking in de rechtspraak
Volgens beide kantonrechters zijn onvoorziene omstandigheden kenmerkend voor een consignatiedienst. Of daarvan in een concreet geval sprake is, hangt van meerdere omstandigheden af. Indien voorafgaand of tijdens de dienst al duidelijk is dat een werknemer later weer op het werk moet verschijnen, zijn de te verrichten werkzaamheden niet onvoorzien (r.o. 5.10). Ook acute situaties, zoals een spoed-dialyse of complicaties, zijn voorzienbaar wanneer ze een normaal onderdeel van de functie vormen (r.o. 5.10). Voor de kwalificatie als onvoorziene omstandigheid is verder de oproepfrequentie niet op zichzelf doorslaggevend, maar de aard en voorzienbaarheid van de werkzaamheden. Het onderscheid tussen een consignatie- en bereikbaarheidsdienst mag dan ook niet worden gebaseerd op een arbitrair oproeppercentage Van een consignatiedienst is pas sprake bij een werkelijk onvoorziene omstandigheid, waarbij de kans op een oproep heel klein is. Dit hangt af van een aantal factoren, waaronder; de wijze van inroosteren, bijvoorbeeld de volgorde waarin werknemers worden gebeld, en de aard van het werk (r.o. 2.14), aldus de kantonrechter van de rechtbank Rotterdam.
Praktische gevolgen
De uitspraken maken duidelijk dat een ziekenhuis de kwalificatie van oproepdiensten niet zelf kan bepalen. Een intern beleid, zoals het hanteren van een oproeppercentage, kan de definities uit de cao niet vervangen. Volgens rechtbank Rotterdam maakt het daarbij ook niet uit of de ondernemingsraad met dat beleid heeft ingestemd (r.o. 2.13).Voor de kwalificatie telt de feitelijke inrichting van de dienst, waarbij als uitgangspunt dient te worden genomen of er sprake is van bereikbaarheid om in geval van onvoorziene omstandigheden arbeid te verrichten (consignatiedienst) of niet (bereikbaarheidsdienst),en niet de benaming die de werkgever eraan geeft.
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Suzanne Steegmans.
